“İnat, aynı hatalı yöntemde ısrar etmektir. Kararlılık, amaca ulaşmak için farklı yöntemleri denemektir. Bir şeyin türlü denemelere rağmen olmadığını görünce vazgeçmek erdemdir.”
Kararlılık ile inatçılık çoğu zaman birbirine karıştırılan iki kavramdır. İnatçılığın olumsuz bir anlamı olsa da, her şeye rağmen içindeki kararlılık unsuru nedeniyle hoşuma giden bir yanı vardır. Ancak inatçılığın içinde akılcılık bulunmadığında bu tutuma duyduğum hoşgörü çabuk tükenir.
İnatçılık nedir?
İnatçılık, amaca ve yönteme aşırı bağlılığın, sonuca yarar sağlamadığı hâlde sürdürülmesidir. Bir başka deyişle, hedefe ulaşmayı sağlayıp sağlamadığına bakmadan aynı davranışta ısrar etmektir. Bu konuda halk arasında verilen en güzel örneklerden biri “keçi inadı” sözüdür.
Meşhur öyküye göre iki keçi, ağaçtan yapılmış bir köprüde karşılaşır. İkisi de diğerine yol vermeyince köprünün ortasında kilitlenip kalırlar. Böyle bir inat, her iki keçinin de asıl amacına, yani köprünün diğer ucuna geçmesine engel olur. İnatlaşma sürerken hedefe yaklaşılmaz; tam tersine, iki taraf da olduğu yerde kalır.
İnatçı biriyle nasıl başa çıkılır?
Çocuklar da kendilerini sık sık çıkmaza sokacak biçimde inatlaşabilir. “Bunu giymeyeceğim” ya da “Bunu yemeyeceğim” diyerek, ısrarın belirli bir işlev sağlamadığı konularda direnirler. Özellikle giyilebilecek tek bir kıyafet varsa, “Bunu giymeyeceğim” demek çözüm üretmez; yalnızca durumu zorlaştırır.
İnatçı biriyle başa çıkmanın yolu bazen ona yol vermektir. Tek şeritli bir köprüde bir keçiyle karşılaşsam, geriye gitmem gerekse bile hemen yol veririm. Aksi hâlde çok zaman kaybedeceğimi ve bu inadın hiçbir işe yaramayacağını bilirim. Buradan da anlaşılacağı gibi, karşılıklı inatlaşma bir tür tuzaktır: İki taraf da kendi yöntemini bırakmadıkça ilerleme sağlanamaz.
Kararlı olmak ne demek?
Kararlılık, inatçılıktan farklı olarak, amaca ulaşmak için engellere rağmen başka yöntemleri denemekte ısrar etmektir. Hedef aynı kalabilir; fakat hedefe giden yol değişebilir. Kararlı olmak ne demek sorusunun yanıtı, bir yönteme körü körüne bağlanmak değil, amaca ulaşmak için işe yarayabilecek farklı yolları değerlendirmektir.
Amaç aynı, yöntem farklı olabilir
Diyelim ki bir satıcıyız ve bir fabrikaya makine satmak istiyoruz. Teklifimizi yazılı olarak gönderiyoruz; ancak fabrika, bu makineyle ilgilenmediğini bildiren bir mektup yolluyor. Bu yanıt, o an için yazılı teklif yönteminin sonuç vermediğini gösterir.
Fabrikadaki satın alma müdüründen randevu alıp makineyi yüz yüze anlatmak kararlılıktır. Bu görüşme de sonuç vermezse üretim müdürüyle iletişime geçmek ve onu makinelerimizin kullanıldığı başka bir fabrikaya götürmek yeni bir yöntem denemektir. Bu da işe yaramazsa kendi fabrikamızın genel müdürünü diğer fabrikanın genel müdürüyle görüştürebiliriz. Örnekte amaç değişmez; değişen, amaca ulaşmak için izlenen yoldur.
Bazen kararlılık, aynı yöntemi farklı bir zamanda yeniden uygulamak anlamına da gelir. Yazılı teklifi üç ayda bir tekrarlayıp 24 ay sonra beklenmedik biçimde satış yapmak mümkündür. Bu süre içinde koşullar değişmiş olabilir: Satın alma müdürü değişmiş ya da fabrika kullandığı makinelerden şikâyet etmeye başlamış olabilir. Dolayısıyla bir yöntemin bugün sonuç vermemesi, her koşulda ve her zaman sonuç vermeyeceği anlamına gelmez.
Ne zaman vazgeçmek gerekir?
Kararlılık her zaman yararlı olmayabilir; bazen pes etmeyi de bilmek gerekir. İki yıl boyunca iş bulamayan, çok sevdiğim ve değer verdiğim bir arkadaşıma iş arama sürecine bir sınır koymasını tavsiye etmiştim. İşsiz kaldığı ilk günden itibaren 30 ay içinde iş bulamazsa kendi işini kurmak için çaba harcamasını önerdim. Bugün kendi gelirini kazandığı ve çok mutlu olduğu bir işi var.
Genç bir işadamı dostum da belirli bir işi tutundurabilmek için çok uğraşmış, farklı yöntemleri defalarca denemişti. Ona da kendine bir tarih koymasını, o tarihe kadar hiçbir sonuç alamazsa bu uğraştan çıkmasını önermiştim. Çünkü kararlılığın sizden en çok alıp götürdüğü şeyler zaman, umut ve enerjidir. Bu üç kaynağın da sonuna gelmeden önce amacı ya da izlenen yolu yeniden değerlendirmek gerekir.
Kararlılık gösterilmesi gereken süre bazen üç yıl, bazen de on üç yıl olabilir. Bu sürenin ne olması gerektiği; amacın ve projenin doğruluğuna, sizin için ne kadar önemli olduğuna ve içinde bulunduğunuz koşullara bağlıdır. Önemli olan, hedefe bağlı kalırken aynı hatalı yöntemde körü körüne ısrar etmemek; gerektiğinde yeni bir yol denemek ve artık sonuç alınamayacağını gördüğünüzde vazgeçebilmektir.
